Bir şizofrenin gözünden: Mavi At

Uzun yıllardır müzisyenlik yapan ve üniversite yıllarında Şizofreni hastalığı teşhisi konulan Şîrovan Kaya (Yılmaz Kaya), Haziran ayında “Mavi At” isimli bir eser hazırladı. Yapıtında Bakırköy Ruh ve Hudut Hastalıkları Hastanesi’nde yatan bir Şizofreni hastasıyla empati kuran Kaya, hastanın İstanbul’a dair gördüğü halüsinasyonları betimliyor.

Mezopotamya Haber Ajansı’ndan Fırat Can Arslan’ın haberine nazaran, hikâyede, tedavi gördüğü hastane bahçesinde yer alan “Düşünen adam Rodin” heykelinden bahseden hasta, şizofreni hastalığıyla özdeşleşmiş bir sembol olan “Mavi At” ile yasaklı kalıplar ardına taşar ve Kız Kulesi’nde olduğunu düşündüğü sevgilisini görmek üzere İstanbul’u adımlar.

MAVİ AT’IN HİKAYESİ

Kaya’nın müziğinde bahsettiği Mavi At’ın öyküsü ise 1970’li yıllara dayanıyor. 1970’li yılların başında İtalya’nın Trieste Kenti’nde yer alan bir akıl hastanesinde bin 200 hasta yatıyor. Hastaların dışarı çıkmasının mutlaka yasak olduğu hastanede, yalnızca vazife yapan işçi dışarı çıkabiliyordu. Görevlilerin dışında bir de hastaların kirli çamaşırlarını dışarı götüren bir at hastane kapılarının dışına adım atabiliyordu. O yıllarda büyük akıl hastanelerinin kapatılmasını ve hastaların toplum içinde tedavi görmesi anlayışını amaçlayan bir hareket başlatıldı. 1974 yılına gelindiğinde, Hekim Franco Basaglia’nın önderliğinde Trieste’deki hastanenin kilitli kapıları açıldı. Böylelikle hastaların diledikleri vakit dışarı çıkmalarına fırsat verildi. Bu gelişme sonrası hastane çalışanları ve halk ele ele vererek iki buçuk metre yüksekliğinde, ahşaptan mavi bir at yaptı ve bu atı hastanenin girişine yerleştirdi. Böylelikle Mavi At, hastalar için özgürlüğün ve toplumsallığın bir simge haline geldi.

Sözü ve bestesi kendisine ilişkin olan Mavi At yapıtını anlatan Kaya, yapıtın sürrealist bir çalışma olduğunu belirterek, “Hasta, Kız Kulesi’nde olduğunu düşündüğü sevdiği bayana halüsinasyonlarla ulaşmaya çalışır. Kız Kulesi’ne hakikat seyahate çıkarken uçan bir martıya tutunur” dedi.

‘BURADAYIZ VE SİZİN ARANIZDAYIZ’

Eseri hazırlama nedenlerine değinen Kaya, bir taraftan toplum ve dünyayla yaşadığı çelişkilere, bir taraftan da insan ve tabiatın yok sayılmasına dikkati çekerken, tüm yapıtlarının emsal nedenlerle ortaya çıktığını tabir etti. Kaya, “Toplumsal kimliklerimden ötürü hayata ezilen bir taraftan bakmam ve şizofren hastası olmamın yapıtlarımda büyük tesiri var. Şizofren hastası olunca toplumun geri kalanından farklı çelişkiler de yaşıyorsunuz. Toplumun bize karşı olan ön yargılarını kırmak için ayrıca gayretler veriyorsunuz. ‘Buradayız ve sizin aranızdayız’ fikri çalışmalarımda bana motivasyon veren bir yerde duruyor” diye konuştu.

MOTİVASYONU TOPLUMSALLIK

Müzikten para kazanmadığını belirten Kaya, buna karşın toplumsal problemlerin yükseldiği bir süreçte müzisyenler olarak bu meselelere dair çalışmalar üretmenin, kendileri açısından bir sorumluluk olduğunu söyledi. 10 Ekim Gar Katliamı’na dair hazırladığı “Kuş Mitingi” yapıtını hatırlatan Kaya, “O katliam vahşiceydi. Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en kanlı katliamıydı ve buna dair bizim de bir şeyler yapmamız gerekiyordu” diye belirtti. Ferdi olarak görünen “sevgi” ve “aşk” kavramları üzerine de yapıtları olduğunu hatırlatan Kaya, şöyle devam etti: “Bireysel hisler üzerine müzikler yaparken bile toplumsal bir bağ kurmaya çalışıyorum. Anneme dair yazdığım bir çalışmayı (Gulîxanım şarkısı) bile toplumsal bağlamına oturtmaya çalışıyorum. Zira hiçbir sorun toplumsal bağlamdan dışarı çıkarılarak anlatılmaya çalışılamaz.”

‘SANATSAL MUHALEFET’

“Müzik bölümü kirli bir sektör” olduğunu tabir eden Kaya, kesimin çoğunlukla statü ve para odaklı bir yapısı olduğunu, bu bölümde yer etmeye çalışan kimseden hassaslık asıllı eserler beklemediğini vurguladı. Kaya kelamlarını şöyle sürdürdü: “Ben ve benim üzere düşünen sanatkarlar da bu bölümden beklentilerimiz olmadığı için sanatta daha özgür kalabiliyoruz. Dünyanın her yerinde toplumsal muhalefet yükseldiği ölçüde sanatsal muhalefet yükseliyor. Umarım yükseltebiliriz.”

MAVİ AT SÖZLERİ

Şîrovan Kaya’nın hazırladığı Mavi At yapıtının kelamları ise şöyle:

“Kapılar, dar kapılar

Göğe hakikat açılırlar

Bahçemde sessiz bir adam

Düşünür geçer yıllar

Kapılar, dar kapılar

Maviye açılırlar

Gök rengi bir cet binsem

Şenlik olur tüm çarşılar

Bir martıya tutunsam

Denizi aşıp kuleye varsam

Yedi tepelinin kapısını

Kalbinden çalmış olsam

Sonra sen çıksan kapıya

Sarsam seni doya doya

Lodos cildine değmesin

Al hırkamı sar sırtına

Yüklesek vapura sevda diye

İki kıta ortası gül

Ayazma’dan Süleymaniye

İki ses iki gönül.” (HABER MERKEZİ)